BIGtheme.net http://bigtheme.net/ecommerce/opencart OpenCart Templates
Home / Deşeriyev: Əsli Xınalıq dilində olan mətnlər və onların tərcüməsi

Deşeriyev: Əsli Xınalıq dilində olan mətnlər və onların tərcüməsi

Aşağdaı mətnlər, Deşeriyev Yu. D.`nin kitabından “Qramatika Xinalugskogo yazıka” (Moskva, İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR, 1959) 208-210 səhifələrə istinadən götürülmüşdür. Deşeriyev bu mətnləri 1950 – 1954 illərdə Xınalıqda araşdırmalarını apararaq yığmışdır. Dil və ədəbiyyat müəllimi Qurban Abdullayev və Frankfurt Universitetinin dilşunası Monika Rind-Pavlovski tərəfindən, bu mətnlər müasir Xınalıq əlifbasına çevirilb tərcümə edilmişdir.

(1)

Kətiş

Xınalıq

Kətiş – misi somə.

Xınalıq – balaca kənddir.

Də soa Azarbaycan Respublike Qunaqkənd rayunur yerləşmışq̇ijmə.

Bu kənd Azərbaycan Respublikasının Qonaqkənd rayonunda yerləşib.

Sa Kətiş sor dənə əĥali yaşamışk̂oarmə.

Xınalıq kəndində az əhali yaşayır.

Kətşi əĥali sa cürə miż at̂t̂ıdəmə.

Xınalıq əhalisinin ayrıca dili var.

Azırı yoz pani q̇an yik̇ üsür Kətiş pşoa pani unk̇uq̇ani k̇u żoa at̂t̂ijşəmə.

Min doqquz yüz iyirmi yeddinci ildə Xınalıq kəndində üç yüz səksən iki ev olub.

Hinə vaxtır Kətiş azırı yoz pan can at̂t̂ıdşəmə.

O vaxtlar Xınalıqda min doqquz yüz insan yaşayırdı.

Səḣlətir Kətiş pani k̇unuq̇an yik̇ żoa yik̇i pan canışkilli at̂t̂ıdurmə.

Hal-hazırda Xınalıqda yüz qırx yeddi evdə yeddi yüz insan yaşayır.

Vaẑẑıni ĥədmiyin Kətiş fatkuyə cürə rayondurur yaşamışk̂uisu pxidurmə.

Qalan adamlar Xınalığı atıb başqa rayonlara yaşamağa gediblər.

Kətiş soa çinə mıdi gus dəryahıq̇ıllı k̇u azırı pşoa pan mətrə hündür cigə yərləşmişk̂oarmə.

Xınalıq kəndi bir dağın üzərində dəniz səviyyəsindən iki min üç yüz metrə yüksəklikdə yerləşir.

(2)

Kətişir mixi əstiga

Xınalıqda yay səhər

Əstiga saḣat onğmə.

Səhər saat dörddür.

San k̂oetmə.

Gecə keçir.

Əstiga dax əçilmişk̂uijmə.

Səhər tez açılacaq.

Ẑoa təmiz qomə.

Göy təmizdir.

T̂oa təmiz qoa.

Hava təmizdir.

T̂oa kulak at̂t̂i.

Havada külək var.

Vaż hala zəxilbiğtovi.

Ay hələ batmayıb.

Sərin.

Sərindir.

Dəĥnədirir unk̇ zaşx̂uitoa.

Dərələrdən duman qalxır.

Tşə lak̂toa.

İşıq gəlir.

Mıdi dalıxılli ınq̇ qaltıxk̂uiqoa.

Dağların arxasından günəş çıxır.

Hə mıdadi gusılli qalxmışbiq̇iqomə.

O dağların üstündən qalxıb.

Kətşi xınıbır toçbıxtomə.

Xınalığın qadınları durublar.

Hozi lıẑi tilq̇uyə, hana nixeriş orkirtoa hed.

Onlar inəkləri sağıb naxıra ötürürlər.

Ĥəyəlir hala aĉĉıbətmə.

Uşaqlar hələ yatıb.

İnq̂erdur t̂oçfuyə, kob kiritoa.

Qocalar durub namaz qılır.

Xuruzurduri żarkirtoa.

Xoruzlar banlayır.

Pıxtad şiqirtoa.

İtlər hürür.

T̂elq̇i hilam anğarmışk̂uitoa.

Hardansa eşşəyin anğarmaq səsi gəlir.

Rişilir x̂ınıx ak̂toa.

Qızlar suya gedirlər.

Kolxozçiyin dalıgu k̂uitoa.

Kalxozçular işə gedirlər.

Yir hala aĉĉıbətmə.

Biz hələ yatmışıq.

E şı Nurəddin t̂oçğatmə.

Mənim oğlum Nurəddin yuxudan durub.

Hu i kolu talamə.

O mənim yanıma gəlir.

Zı t̂oçğatmə.

Mən durdum.

Zı ayvanır lat̂ırk̂oatmə.

Mən balkona çıxdım.

Hava xarab k̂uitoa.

Hava pisləşməyə başlayır.

Kulak xalki.

Külək üzümə toxundu.

Unk̇ qalamə.

Duman gəlir.

T̂elq̇i unk̇ dəxitoa.

Haradasa bulud görünür.

T̂oq̇q̇ud yəq̇uşəmə.

İldırım çaxdı.

Həkişkili q̇ula gəşirmə.

Bu dəqiqə yağış yağacaq.

(3)

Kətşi ağrabad

Xınalıq qohumları (nəsilləri)

Kətşi yaşamışk̂oarmə ancax kət̂t̂idin.

Xınalıqda ancaq Xınalıqlılar yaşayır.

Hoz onğ əğrabu cürəbıq̇durmə.

Onlar dörd nəslə bölünür.

Hinel onğ ağrabamə: Maliklı, Gəmk̇i, K̇əmk̇i, Gadaq̂e.

Orada dörd nəsil: Məlikli məhləsi, Yuxarı məhlə, Aşağı məhlə, Yelqovan.

K̇əmk̇i ağrabaşalli Campaşalı lat̂t̂ıbığdurmə.

Yuxarı məhlənin nəslindən Campaşalılar törəniblər.

Nişanin, Məmmədyarır, Qaryağdidur sam vaẑẑını ağrabad Gəmk̇ılli lat̂t̂ıbığdurmə.

Nişanılar, Məmmədyarlar, Qaryağdılar bir də qalan nəsillər Yuxarı məhlədə törəniblər.

Campaşali ağraba K̇əmk̇ıllımə.

Campaşalı nəsli Aşağı məhlədəndir.

Mirigir vizṫ ğoturdur Gadaqerzişillimə.

Miriğ nəsli Yelqovan məhləsində olan “vizt”lardandır.

Heç kişu jit ağrabad t̂elli lat̂t̂abığdurq̇i mux̂uijimə.

Heç kəs bu nəslin haradan törəndiyini dəqiq bilmir.

Kşəşilli hozi ağrabadi żuvol t̂uvujq̇i mux̂uijimə.

Onlar özlərinin nəsillərinin adlarının haradan götürdüyünü bilmirlər.

Şire cigə əmi rişi əmi gadu skink̂oarmə.

Bizim yerdə əmi qızı əmi oğluna ərə gedə bilər.

Çinə ağrabe ĥədmiyin çinə ṗimişilli lat̂t̂abığzadırmə.

Bir nəslin adamları eyni qandan törəniblər.

Hozi sar-çınağu küməgval kitarmə.

Onlar bir-birinə köməklik edirlər.

Hər ağrabe hine ziyartırdır cürəjmə.

Hər nəslin öz qəbristanlığı var.

Hər ağrabi hine k̇idu cürə hə hozi ziyartır lık̇tarmə.

Hər nəsil öz ölüsünü öz qəbristanlığında basdırırlar.

Hər ağrabe sa ağsaqqal at̂t̂udmə.

Hər nəslin bir ağsaqqalı var.

Tək qonşır at̂t̂i sa ĥədmi, çinə ağrabi q̇əbul kitarşəmə.

Qonşuda tək olan bir adamı bir nəsil qəbul edər.

Ya küməgval yiq̇q̇aği kitarşəmə.

Və ya köməklik istəsə göstərərlər.

E ağrabaşıllı sa ĥədmi cürə ağrabaşıllı çinəğui k̇iq̇aği, yətq̇aği, e ağrabıyim cürə ağrabaşıllı sadu k̇ılidşəmə (k̇ıletk̂oa).

Mənim nəslimdən bir nəfəri başqa nəslin bir nəfəri öldürsə və ya vursa, mənim nəslimin adamları həmin nəslin adamlarından birini öldürməli və ya vurmalıdır.

Kətşi cəməḣəti (hə) hinəne sor övliya at̂t̂udşəmə.

Xınalıq camaatının özlərinin müqəddəs övliyaları var.

Bitin hine işilli ĉebi t̂oçk̂oarşəmə.

Hamı onların sözlərilə oturub-dururlar.