BIGtheme.net http://bigtheme.net/ecommerce/opencart OpenCart Templates
Home / Kibrik: Əsli Xınalıq dilində olan mətnlər və onların tərcüməsi

Kibrik: Əsli Xınalıq dilində olan mətnlər və onların tərcüməsi

Aşağdaı mətnlər, Kibrik A.E.`nin kitabından “Fragmentı Qrammatiki Xinalugskogo Yazıka” (Moskva, İzdatel‘stvo Moskovskogo Universiteta, 1972) 244 – 278 səhifələrə istinadən götürülmüşdür. Kibrik və onun iş yoldaşları bu mətnləri 1970 – 1971 illərdə Xınalıqda araşdırmalarını apararaq yığmışdır. Dil və ədəbiyyat müəllimi Qurban Abdullayev və Frankfurt Universitetinin dilşunası Monika Rind-Pavlovski tərəfindən, bu mətnlər müasir Xınalıq əlifbasına çevirilb tərcümə edilmişdir.

(1)

Xınalıq haqqında əfsanə

Ċiritomə ki kətş çinə vaxtırdırır kətşi mıde yamacır yerləşmişk̂oarşəmə.
Deyilənə görə, Xınalıq bir vaxtlar Xınalıq dağının yamacında yerləşibmiş.

Sam pan üs səq̇ qabağır guya kətş toa-yoğurvalış yok̂k̂utarşəmə.
Bir neçə yüz il bundan qabaq guya Xınalıq zəlzələdən tərpənərmiş.

Toa-yoğur vaxt kətş soa tamam zək̇ləxijşəmə.
Zəlzələ olan vaxt Xınalıq kəndi tamam batmışdı. 

K̇ılidu k̇i yeẑẑindu yeẑẑini.
Ölən öldü, qalan qaldı.

Sağ-salamat vaẑẑındur damdam ınk̂e sa tərəfir taltfiyə çinə misi təpi gus yərləşmişbiq̇i.
Sağ-salamat qalanlar Qudiyal çaydan keçib bu tərəfdə balaca bir təpənin üstündə yerləşib.

Hinəx totux hozi hinə təpi gus xına żili ĉaxşi.
Ondan sonra onlar həmin təpənin üstündə xına əkməyə başlayıb.

Hinəgalli kətşi żu xınalıg yeẑẑinjmə.
O vaxtdan Xınalığın adı Xınalıq qalıb.

(2)

Çoban haqqında əfsanə

Lafi lak̂oar talfi talk̂oar
Biri var idi, biri yox idi. (Gedib gedərlər, gəlib gələrlər.)

Tüga sa halamxer atq̇i.
Keçmişdə bir çoban olub.

Halamxeri halam xırıż dahari gus yaqqındəşə.
Çoban qoyunları Ağ daşın (Qızıl qayanın) üstündə saxlayarmış

Q̇ət̂t̂iga pşə q̇andə vaxtır hini halam kajx̂ui.
Günorta çörək yeyən vaxtı o qoyunları yığdı.

Hini suk̇rar al tilq̇ui pşə q̇andə ĉaxşi.
O kasaya süd sağıb çörək yeməyə başladı.

Hə saga hinəx sa qarı təlxilziği.
Elə bu vaxt ona bir qarı yaxınlaşdı.

Qari halamxeriş li ki, “Can bala asırım hinə q̇içərir sa ṫıng al tilq̇uyə tə.”
Qarı çobana dedi ki: “Can bala, mənim üçün də həmin qabda bir az süd sağıb ver.”

Halamxeri qaru al tilq̇itorun alır ċuvali mıṫır zık̇i.
Çoban qarı üçün süd sağanda qoyunun peyini (südün içinə) düşdü.

Halamxeri al mıṫırışk̂ili qaru lək̇ui.
Çoban südü peyinlə qarıya verdi.

Qarim al ŝulorun suk̇rar mıṫır zabıği.
Qarı südü içəndə kasada peyin gördü.

Qari halamxeru qarğışk̇ui ki, “Vı k̇aċın yax k̂oa.”
Qarı çobanı qarğıdı (qarğış) ki: “Sən daşa çevriləsən.”

Halamxer ink̂i gus hinəne halamışk̂ili k̇aċın q̇i.
Çoban çayın üstündə öz qoyunu ilə daşa çevrildi.

(3)

Şeytan (cin əcinnə)

Tüga ust̂ade ğot̂ır sa xırıż pşi atbiq̇dəmə.
Keçmişdə Ustadəgillərin (Təxəllüs = ləqəb) bir ağ atı olubmuş.

Hozi də pşi gündə ċilafiyə k̂ızaz dərər lajbiq̇tarşə ċiri.
Onlar bu atı hər gün aparıb “Kızaz dərə”yə bıraxarlarmış deyərlər

Hər q̇ə mik̇ilga pşi t̂uzax kak̂orun pşi arağ k̂oarşə ċiri.
Hər axşam at qapıya gələndə atın tərli olduğunu deyərlər.

Hozi lıgılırzi pşi gebi nəşk̇irdu mux̂ukirsəx sə q̇əm pşi dalır qir zix̂uiyə ċilafiyə lajbiq̇ui.
Onların kişiləri atı minib sürəni bilmək üçün bir gün atın belinə qır sürtüb aparıb buraxırlar.

Mik̇ilga pşi t̂uzax kak̂orun pşi üst̂ür sa ısṫarmeyram ĉeşpq̂iniyə kabığeşə ċiri.
Axşam at qapıya gələndə atın üstündə bir şeytan (jin-şeytan) yapışıb gəlmişdi deyərlər.

Hozi ısṫarmeyram tencikuiyə żoa ċażbiği.
Onlar şeytanı atdan düşürüb evə aparırlar.

Isṫarmeyram çəspinsizi liyə huni əgnir sancağırdır laşk̇i.
Şeytan qaçmasın dəyə onun əyninə sancaq keçirdirlər.

Sə q̇ə ustade ğot̂urğozi qajğanır miŝ erpilkireşə ċiri.
Bir gün Ustadagilləri qazanda yağ əridirlərmiş deyərlər.

Hot̂ur żoam sa misi rişi atziq̇də.
Onların evində bir balaca qız varmış.

Xinimk̇ir t̂uzar lat̂ırzığsın ısṫarmeyrami misi rişiş li ki:
Arvad çölə çıxanda şeytan balaca qıza demiş ki:

“Də sancağırdır i əgnilli taşfa, yə ci k̇andır ux lək̇irmə.”
“Bu sancaqların mənim paltarımdan çıxar, mən sənə bu boyunbağını verərəm.”

Rişi ısṫarmeyrami əgnir at̂t̂i sancağırdır taşfi.
Qız şeytanın paltarında olan sancaqları çıxartdı.

Isṫarmeyrami t̂oĉfiyə rişi miŝ x̂li qajğanır zaşilzuq̇uyə həm çəspi.
Şeytan durub qızı yağ əridən qazanın içinə salıb qaçdı.

(4)

İki dost

K̇u k̇ili aşə ċiri.
Deyirlər iki dost varmış.

K̇usdur sar-çinəğoaq̇ıllı bədnəzərçi aşə ċiri.
İkisi də bir-birindən betər bədnəzərçi imiş deyərlər.

Hozi çinəğui tüğoaş li ki, “Kar kin sar-çinəğui bədnəzərval sinəmişkitoa.”
Onlardan biri o birisinə dedi ki: “Gəl, biz bir-birimizin bədnəzərliyini sınayaq.”

Tü k̇ili razı q̇i. Hoz çinə çxi xırıż rıżınıx ləxilfiyə t̂opxuni.
O biri dostu razı oldu. Onlar böyük bir ağ daşa yaxınlaşıb dayandı.

Hozışıllı çinəğui li ki, “ya ĥəyardə rıżın!”
Onlardan biri dedi ki: “Nə yaxşı daşdır!”

Li ĥələtir rıżın urtalli t̂axk̇i.
Deyən kimi daş ortadan kəsildi.

Tu k̇ili ğoaş li ki, “Vi ya yaman pulor at̂t̂iji.”
O biri dostu buna dedi ki: “Sənin nə yaman gözün var!”

Də cuğab li ĥələtir tu k̇ili plor alt̂ırk̇i.
Bu sözü deyən kimi o biri dostunun gözü çıxdı

(5)

Biz ilanı öldürməyə necə getdik

Sa q̇ə zı żoa ĉuveşə.
Bir gün mən evdə oturmuşdum.

Q̇ət̂t̂igax totux Vagifi kahiyə iş li ki, “Kar k̇az k̇lisu k̂oa!”
Günortadan sonra Vaqif gəlib mənə dedi ki: “Gəl, ilan öldürməyə gedək!”

Yir zafiyə k̇atbıği.
Biz aşağı gedib gəzdik.

Hini iş li ki, “Kar x̂ınır lak̂uisu k̂oa.”
O mənə dedi ki: “Gəl suda çimməyə gedək.”

Yir x̂ınır lafiyə qalt̂ıbıji .
Biz gedib çimib qayıtdıq.

Yir qalt̂ıbıjsın şiru sa k̇az çinə çxi ınk̇i üst̂ür zabıği.
Biz qayıtanda bir ilanı böyük bir çayın üstündə gördük.

Yə hə mık̂ari zağabujuvi.
Mən onu ağacla aşağı atdım.

Hana də şiru hə k̇aċıni k̇li bijibiq̇i.
Sonra da biz onu daşla öldürmək istədik.

Yir hinu sam k̇aċın bujuvsəq̇i sajim hinu ċelğət̂t̂i.
Biz ona nə qədər daş atsaq da, ona bir dənə də dəymədi.

Hə çəpiyə k̇aċıni k̇anık̇ lażbıği.
O qaçıb daşın altına girdi.

(6)

Xəlfə və Vahabın Söhbəti

Vahab: Vı kirağ t̂el at̂t̂idu (atq̇ıdu)?
Vahab: Sən bu gün harda olmusan?

Xəlfə: Zı kirağ Məmmədi cigə zaxdu qalğıdimə.
Xəlfə: Mən bu gün Məmməd gilə gedən gəlməmişəm.

Vahab: Ya kireşə va hinel?
Vahab: Sən orada nə edirdin?

Xəlfə: Zı hinel bıni k̂uidu qoşəq̇i pşi əlpxri bınilli
Xəlfə: Mən ora yaylağa gedən varsa yaylaqdan at gətizdirirdim.

Vahab: Ċipxirdəşə va də pşi?
Vahab: Neyləyirdin sən bu atı?

Xəlfə: Guvi k̂ui zı ant̂ırdırır.
Xəlfə: Minib gedəcəkdim bu çöllərə.

Vahab: Vix k̇atk̂uiq̇idan zı çurŝi.
Vahab: Səni axtarmaqdan mən yoruldum.

Xəlfə: Hanımjmə yə ğoziş let̂t̂işu zı Məmmədi cigə zak̂oatmə.
Xəlfə: Elədir mən bunlara demədimmi Məmmədgilə gedirəm.

Vahab: Hana vı kşi zaxi unk̇ui hinelli?
Vahab: Sonra səni kim orada tapdı?

Xəlfə: Qamədini.
Xəlfə: Qamədin.

Vahab: Hana vı kşeşk̂ili qalği?
Vahab: Sonra sən kiminlə gəldin?

Xəlfə: Zı tək
Xəlfə: Mən tək.

Vahab: Təm-tək?
Vahab: Təm-tək?

Xəlfə: Təm-tək qalği.
Xəlfə: Təm-tək gəldim.

Vahab: Qaliyə ya kui va hana?
Vahab: Gəlib sonra sən nə etdin?

Xəlfə: Qaliyə bənzin lək̇ui.
Xəlfə: Gəlib benzin verdim.

Vahab: Sam bədrə bənzin lək̇ui?
Vahab: Neçə vedrə benzin verdin?

Xəlfə: Pşoa bədrə.
Xəlfə: Üç vedrə.

Vahab: Ma bənzin yeẑẑiniyu?
Vahab: Daha benzin qalıbmı?

Xəlfə: Vaḣ.
Xəlfə: Yox.

Vahab: Heç yeẑẑinoyiu?
Vahab: Heç qalmayıb?

Xəlfə: Vaḣ vaḣ.
Xəlfə: Yox, yox!

Vahab: Unkui gəşiyu va ısklati?
Vahab: Sən ambarın qıfılın bağladınmı?

Xəlfə: Gəşi unkuim gəşi.
Xəlfə: Bağladım, qıfılı bağladım.

Vahab: Hinəx totux t̂a kolı xi vı.
Vahab: Ondan sonra sən hara getdin?

Xəlfə: Hinəx totux Xanquli żoa.
Xəlfə: Ondan sonra Xanqulunun evinə.

Vahab: Xanquli żoa ya oşə.
Vahab: Xanqulunun evində nə var idi?

Xəlfə: Leşq̇ağı t̂uzar qiyamət oşə. Yə li, aĉĉinnə ğoa köpəyoğli Cəhfərovi  ya oq̇i. Leşq̇aği ĥəyəl sünnət koet hini.
Xəlfə: Baxdım ki, qapıda qiyamətdir. Mən dedim ki, çıxım bir bu köpəg oğlu Cəfərovun nəyi varsa. Baxdım ki, o uşağı sünnət edib.

Vahab: Hə.
Vahab: O.

Xəlfə: Ğuŝari mubarək kək̂oa!
Xəlfə: Allah mübarək eyləsin!

Vahab: Ğuŝari mubarək kək̂oa!
Vahab: Allah mübarək eyləsin!

Xəlfə: Żoa kaĉĉir zad. Yə lijma, zı hinel aĉĉuk̂u zadimə.
Xəlfə: Evə çıx zad. Mən demişəm, mən ora çıxan deyiləm.

Vahab: Ada vix yir ĉut̂on k̇atbığdur. Ci soa kutaşilli lat̂t̂ırq̇ui yir vı ċağtonundə.
Vahab: Ada biz sənin üçün nə qədər gəzmişik. Biz səni tapmadığımız üçün bu kəndi əldən çıxartmışıq.

Xəlfə: Düz?
Xəlfə: Düz?

Vahab: Bəgəm vı t̂el at̂t̂idu?
Vahab: Bəyəm sən harada idin?

Xəlfə: Soe ayağır Məmmədi cigə.
Xəlfə: Kəndin ayağında Məmmədgildə.

Vahab: Sa mik̇ir məktəbir Aysənəmi cigə Xanquli cigə yir vix pxi. Hana sinim li ki, Zərqələmi bəs vı Məmmədi cigə qomə.
Vahab: Birbaşa məktəbə Aysənəm gilə Xanqulu gilə səndən ötrü getdik. Sonra Zərqələm birdən dedi ki, bəs sən Məmməd gildəsən.

Xəlfə: Həm düzmə.
Xəlfə: O da düzdür.

Vahab: Hana va bənzin lək̇uisox totux lapxi Rəĥim məḣəllim kaği. Rəĥimi oti məḣəllimirzişilli Maskvalli kabığoziş sadu orkui Quba vilisi gəşiyə. Həhək̇an səḣlətir yə hoz k̇urar liq̇uyə pxi. Hə va həki lişma k̇uralli ksan zak̂uiduru.

Vahab: Sonra sən benzin verəndən sonra, Rəhim müəllim gəldi. Rəhim o biri müəllimlərlə Moskvadan gələnlərdən birini vilisə (UAZ) mindirib Quba göndərdi. Elə bu dəqiqə mən onları yola salıb getdilər. İndi sən onu de ki, onlar yolu yaxşı gedəcəklərmi?

Xəlfə: Lap ksan zak̂uidurmə rəĥət.
Xəlfə: Lap yaxşı rahat gedəcəklər.

Vahab: Yə hana li ki, Balagünəş vi qabağır qalçkirmə səkəm bənzin dənə q̇iq̇aği hinəşilli tenĉq̇ə.
Vahab: Mən ona dedim ki, Balagünəş sənin qabağınca gələcək. Sən ondan bir az da benzin alarsan.

Xəlfə: Yir hə k̂ui-kak̂uğozu yaqqıni zapas bənzinmə. Həhə zapas tamam k̂oetmə.
Xəlfə: Biz gedib-gələnlərə ehtiyat saxladığımız benzindir. O ehtiyat qurtamaq üzrədir.

Vahab: Həki vi kefi ĉim at, Xəlfə?
Vahab: İndi sənin kefi necədir, ay Xəlfə?

Xəlfə: Lap ksan.
Xəlfə: Lap yaxşı.

Vahab: Rəĥimişk̂ili ara ĉimji?
Vahab: Rəhimlə aran necədir?

Xəlfə: Saz, lap ksan.
Xəlfə: Saz, lap yaxşı.

Vahab: Du Rəĥim hərdən vişk̂ili mık̇ık̂oet̂t̂i ĥəyəl vaxt həki ĉim toa? (Du Rəĥim ĥəyəl vaxtır hərdən vişkili mık̇ık̂oet̂t̂işə. Həki ĉim toa)
Vahab: Bu Rəhim uşaq vaxtı səninlə arada yola getmirdi. İndi necədir?

Xəlfə: Rəĥimiq̇illi ksandu at̂t̂idimə.
Xəlfə: Rəhimdən yaxşısı yoxdur.

Vahab: At̂t̂idi ki?
Vahab: Yoxdur ki?

Xəlfə: Heçim at̂t̂idimə.
Xəlfə: Heç də yoxdur.

Vahab: Ve qulloğur ksan tu? Ux hürmət kiritu?
Vahab: Sənin qulluğunda yaxşıdırmı? Sənə hörmət edirmi?

Xəlfə: Hürmətim kiri lap layiğli.
Xəlfə: Hörmət edir lap layıqlə.

Vahab: Balagünəş diyəsən vi ijər lak̂utoa.
Vahab: Balagünəş deyəsən özüvə ağ olur.

Xəlfə: Balagünəş ixer köpöyoğlı ĥədmimə.
Xəlfə: Balagünəş çox köpək oğlu adamdır.

Vahab: Mıs kak̂udu Balagünəş?
Vahab: Haçan gələcək Balagünəş?

Xəlfə: Pogoçu heç sarıx. Ma paga bazarmə. Paga bazarır gəl-k̂uidurmə.
Xəlfə: Sabah yox birisi gün. Daha sabah bazardır. Sabah bazarı fırlanacaqlar.

Vahab: Bazar kuyə qaltıxk̂uiduru?
Vahab: Bazarlıq edib çıxacaqlar?

Xəlfə: Bazar kuyə qaltıxk̂ujdurmə.
Xəlfə: Bazarlıq edib çıxacaqlar.

Vahab: Ma yəm hoz k̇iyan k̇urar liq̇ui ksan, hozu qunağlığ lək̇ui q̇ıni ŝuvi. Xisansanım yir çinel tudurşəmə. Zı Rəĥim hoz bitini çinel tüidurşəmə qərib ĥədminmə.

Vahab: Mən də həmin qonaqları yaxşı yola saldım. Onlara qonaqlıq verdim, yeyib-içdilər. Dünən axşamda biz bir yerdə olmuşuq. Mən, Rəhim, onlar hamısı bir yerdə olmuşuq. Qərib adamdırlar.

Xəlfə: Ĥürmət lazımmə.
Xəlfə: Hörmət lazımdır.

Vahab: Veşilli ĉim koet yə?
Vahab: Səncə mən necə etmişəm?

Xəlfə: Lap ksan, lap ksan.
Xəlfə: Lap yaxşı, lap yaxşı.

Vahab: Ma sax totuxım kabıği k̇iyənzu ĥürmət kirival kire borcmə.
Vahab: Bundan sonra da gələn qonaqlara hörmət etmək bizim borcumuzdur.

Xəlfə: Həlbət ki, uzağılli kabıği ĥədminzu borcmə.
Xəlfə: Əlbəttə ki, uzaqdan gələn adamlara borcumuzdur.

Vahab: Hə eŝi Maskvalli kabığdurum ksan ĥədminmə.
Vahab: Elə bu Moskvadan gələnlər də yaxşı adamlardır.

Xəlfə: Hozim kire miż siżirtomə.
Xəlfə: Onlar da bizim dilimizdə yazırlar.

Vahab: Kire miż cini məşhur miżmə.
Vahab: Bizim dilimiz dünyada məşhurdur.

Xəlfə: Məşhurmə, məşhurmə.
Xəlfə: Məşhurdur, məşhurdur.

Vahab: Həki va çık̇a sətkə işk̂ili.
Vahab: İndi sən bir az mənimlə danış.

Xəlfə: Ma ya çık̇nə?
Xəlfə: Daha nə danışım?

Vahab: Va çık̇a yəm cavab lək̇irdəmə. Vişk̂ili t̂el latışk̂uiji sa cine dalıgırdır?
Vahab: Sən danış, mən də cavab verəcəyəm. Səninlə bu dünyanın işi hara çıxacaq?

Xəlfə: Tüi ṫal lahiyə hana talt̂ıbjirmə.
Xəlfə: O biri başa gedib sonra qayıdacağıq.

Vahab: Ma hinu mümkün at̂t̂ijimə. Sa k̇urabırışilli veşilli t̂adə qini k̂uidə?
Vahab: Daha ona mümkün yoxdur. Sənin fikrincə bu yollardan hansı yaxşı olar?

Xəlfə: Həhə ċafi k̇uar.
Xəlfə: Hələ o Caf yolu.

Vahab: Ĥüküməti hinel əgər ki (kin) sa dənə nəzərir t̂uvundəq̇ali yoxsa kiri guc laĉĉığındəjimə. Hüküməti hinəne dalıgışılli hinəne pılışılli ĉəşq̇aği aftobus işləmişk̂uijmə.

Vahab: Hökümət əyər bir balaca bizi nəzərə almasa, bizim gücümüz çatan şey deyil. Hökümət öz işindən öz pulundan bir az qoysa, avtobus işləyər.

Xəlfə: Doğurdan işləmişk̂uijmə.
Xəlfə: Doğrudan işləyəcək.

Vahab: Valla aft̂obus işləmiŝk̂uijmə. K̇inajırım aft̂obus işləmişank̂uijmə. Lap t̂ufanım q̇iq̇aği.
Vahab: Vallah avtobus işləyəcək. Qışda da avtobus işləyə bilər. Lap tufan olsa da. 

Xəlfə: Hərya q̇iq̇aği hallış.
Xəlfə: Hər nə olsa olsun.

Vahab: İxer ksan k̇uarmə.
Vahab: Çox yaxşı yoldur.

Xəlfə: Də qini k̇uarmə.
Xəlfə: Bu yaxşı yoldur.

Vahab: Də lap qini k̇uarmə. Sətkə gərək də k̇oar geng kiretk̂oa.
Vahab: Bu lap yaxşı yoldur. Bir az bu yolu enli edələr.

Xəlfə: Hüküməti kul atk̂oetk̂oa. Xınalıg sa somə Şahdaği qənədir.
Xəlfə: Hökümətin əli olsun. Xınalıq Şahdağın qanadında bir kənddir.

Vahab: Sa T̂ufandaği qənədir ixer kiru küməgval yijmə.
Vahab: Bu Tufan dağın qanadında bizə çox kömək lazımdır.

Xəlfə: Ma yabma Rəĥim

Xəlfə: Rahim, daha bəsdir.

Vahab: Şiri ċana çubużi lap.

Vahab: Bizim çənəmiz lap yoruldu.

(7)

Molla Nəsrəddin haqqında

Sa q̇ə molla Nəsrəddin şəhərilli talk̂oeşə ċiri.

Deyirlər bir gün molla Nəsrəddin şəhərdən gəlirmiş.

Hu çinə baği kolıllı lat̂t̂ak̂orşını lək̇işiyə hinu bağır sa çxi qorpuz zabıği.

O bir bağın yanından keçəndə baxıb gördü ki, bağın içində böyük bir qarpız var.

Sa vaxtır hinu qorpuz bijibiq̇i.

Bu vaxt o qarpız istədi.

Hini bağıllı sa çxi qorpuz t̂əq̇q̇uyə yarı q̇ıni.

O bağdan iri bir qarpız kəsib yarısını yedi.

Li ki, ĥədminzi yax ċitoa ki, seilli sa xan lat̂t̂axetmə.

Dedi ki, adamlar qoy desinlər ki, buradan bir xan keçib.

Sa qədər laxsını hinu gənə qorpuz bijibiq̇i. Talt̂ıbjıyə qorpuzi yarım nukari q̇ınşəmə.

Bir qədər gedəndən sonra o yenə qarpız istədi. Qayıdıb qarpızın yarısını da nökər yedi.

Sa qədər laxsox totux gənə hinu qorpuz bijibiq̇i. Talt̂ıbjiyə yeẑẑini qobuğurdurum q̇ıni.

Bir qədər gedəndən sonra yenə o qarpız istədi. Qayıdıb qalan qabıqlarını yedi.

Li ki, yax ċitoa ki, nukari koli sa hilamım atbiq̇ətmə qobuğurdurum hilami q̇ınətmə.

Dedi ki, qoy desinlər ki, nökərin yanında bir eşşək də olubmuş. Qabıqlarını da eşşək yeyib.

(8)

Çoban və alim

Sa q̇ə sa alim yə halamxer lutkar gebiyə dəryahır k̇atk̂oeşə.

One day, a scholar and a shepherd went on a ship and sailed in the sea.

Alimi halamxeriş li ki, fəlsəfə yaza q̇i, mux̂uet̂u?

Alim çobana dedi ki, fəlsəfənin nə olduğunu bilirsənmi?

Halamxeri li ki, vaḣ.

Çoban dedi ki, yox.

Alimi li ki, hinəga ve ĥümüri onğ səḣət at̂t̂imə (onğ payışıllı sa pay at̂t̂imə).

Alim dedi ki, onda sənin ömrünün dörd saatı yoxdur (dörd payından bir payı yoxdur).

Sətkəx totux alimi li ki, siyasi iqtisad yaza q̇i, mux̂uet̂u?

Bir azdan sonra alim dedi ki, siyasi iqtisadın nə olduğunu bilirsənmi?

Halamxeri li ki, vaḣ.

Çoban dedi ki, yox.

Alimi li ki, hinəga ve ĥümüri yarı at̂t̂imə.

Alim dedi ki, onda ömrüvün yarısı yoxdur.

Hə sinilli dəryahır kulak qalxmışbiq̇i.

Elə birdən dənizdə külək qalxdı.

Lütkə gisxirsu dənə yeẑẑini.

Lotka çevrilməyə az qaldı.

Halamxeri li ki, uxur üzmüşk̂ui mux̂uiju?

Çoban dedi ki, sən üzməyi bilirsənmi?

Alimi li ki, vaḣ.

Alim dedi ki, yox.

Halamxeri li ki, hinəga ve ĥümür buto tamam q̇ətmə.

Çoban dedi ki, onda sənin ömrün təmiz qurtarıb.

(9)

Caf (bataqlıq)

Hinə cigi żu hanımzaği Ċaf biq̇idəmə ki, hinə ċafır ĉoz ŝuvajır ĉebi ċuvali hinə cige inkşilli heç sa xeri t̂uvat̂t̂i.

O yerin adı ona görə “Caf” adlanır ki, həmin yerdə yazda payızda oturan qoyunun yediyi otundan heç bir xeyri götürmədi.

Dəryahıllı qalxmışq̇i unk̇ ċafi mık̇ır zaşx̂itarmə.

Dənizdən qalxan bulut Cafın başında dolanır.

Ŝoŝılli qalt̂ıka kulgalığıxilli zat̂t̂ıka unk̇ zaşx̂iri q̇ula gəşiri k̂ıza gəşiri hərdən sin yaman nuk̇um gəştarmə.

Susaydan yuxarı Kölgəlikdən (yer adı) aşağı bulud basılır, yağış, qar yağır, hərdən bir dolu da yağır. 

Hanımzaği hinə cigi żu ċaf q̇ijmə.

Ona görə də həmin yerin adı “Caf” adlanır.

Ċafır ĉuvi halam k̇inajır yovşannığır düşmüşq̇irsın hinə halami bitindəsi q̇urṫı alk̂oarmə.

Cafda oturan qoyun qışda yovşanlığa düşərsə, həmin qoyunların hamısının çənə altısı gəlir.

Hə ċuvalım k̇larmə.

Həmin qoyun da ölür.

Hini lık̂ar sa żu mi t̂ak̂oarimə

Onun ətində bir az da olsun piy olmaz.

Hə ċuval ləkpşiyə kok dəxidəmə.

Həmin qoyunu baxıb kök görürlər.

When you look at these sheep, they look fat.

Sinilli lat̂ki k̇lidəmə.

Birdən yıxılıb ölür.

Suddenly they break down and die.

Hinə halamış tək sadəm vaẑẑındədimə.

Həmin qoyundan heç biri də qalmır.

Ċafi haqqır kona lıgılırzış hasım sa məsələ vaẑẑındəmə.

Caf haqqında köhnə kişilərdən belə bir məsəl qalıb.

“Şire mümkün t̂aq̇q̇əşin yir kulgalıği ṫalılli dəvəçi lanṫın sa k̇ind laĉĉipx̂irdəşə, ċuvali ink̂amzır xaraso cigəbirir xəlkri vaxırdişə.”

“Bizim imkanımız olsaydı, biz Kölgəliyin başından Dəvəçiyə kimi bir körpü uzadardıq ki, qoyunun ayaqlarını nəmli yerlərə toxunmağa qoymazdıq.”

Də məsələ kona lıgılırzi təcürbəlli lat̂ırq̇uyə lidəmə.

Bu məsəlini köhnə kişilər təcrübədən keçirib söyləyiblər.

(10)

Xınalığın əhatəsində olan sular

Kətşi turpağır at̂t̂i x̂ınıbır cürbəcürəjmə.

Xınalıq torpağında olan sular müxtəlif cürdür (bir-birindən fərqli).

Kətiş ən ixer qara x̂u atk̂oarmə.

Xınalıqda ən çox qara su olur.

Qara x̂u k̇inajır mik̇ k̂oarimə.

Qara su qışda donmur.

Kətş ixer ya yayılmışq̇i x̂ınıbıri sajim gubuldi x̂umə.

Xınalıqda ən çox yayılan sulardan biri də kükürdlü su.

Sə x̂ınır lap (lax) k̇ıże ula k̂oarmə.

Bu sudan lax yumurta iyi gəlir.

Kət̂t̂idinzi sə x̂ınış maḣlicə kirsu k̇ajĝıtarmə.

Xınalıqlılar bu sudan müalicə etmək üçün istifadə edirlər.

Də x̂u yel-əsəb azardurum ksan dərmanmə.

Bu su yel (rematizma)-əsəb xəstəliklərinə də dərmandır.

Bəḣzi içəri azardurum sə x̂ıni xeyri ixerjmə.

Bəzi daxili xəstəliklərə də bu suyun xeyri çoxdur.

Azarrı ĥədmi sə x̂ınış qermişkuyə vanna q̇əbul kitarmə.

Xəstə insanlar bu sudan vanna düzəldib qəbul edirlər.

Azarri vanna q̇əbul kitorun gərəg gubuldi x̂ıni çe ŝuletk̂oa.

Xəstə vanna qəbul edərkən gərək kükürdlü suyun çayını içə.

Ən ksan gubuldi x̂u ṫopuz dərər at̂t̂i x̂umə.

Ən yaxşı kükürdlü su Topuz dərədə olan sudur.

Kətş ŝulisu ən ksan x̂u ċə yuvur cigə at̂t̂i x̂umə.

Xınalıqda içməli ən yaxşı su Atəşgahda olan sudur.

Ċə yuvur cigə at̂t̂i x̂u ŝuli zencin ŝuli yuk̂oarmə.

Atəşgahda olan suyu içən qədər içmək istəyir.

Kətşi x̂ınıbır ixer qi k̂oarmə.

Xınalığın suları çox soyuq olur.

(11)

Xınalıq atları

Pşoa yaşıx totux pşi gebink̂oarmə.

Ata üç yaşdan sonra minmək olar.

Pşi gebirsəq̇ qabağır gərəg hə vərdiş kiretk̂oa.

Atı minməzdən qabaq gərək onu vərdiş edələr.

Sa çinə vixə ink̇imi mık̇ır kurma kuyə hə xam pşi gılır zik̇itarmə.

Bir uzun sicimin başına qarmaq düzəldib həmin xam atın başına keçirirlər.

Hana də vixə ink̇ talviyə pşi buğmışkitarmə.

Sonra həmin uzun sicimi dartıb atı boğurlar.

Hə buğmişkitorşini latkıtarmə.

Onu boğanda yıxılır.

Hinəx totux hinə pşi alığ gəştarmə.

Ondan sonra həmin atın belinə yəhər qoyurlar.

Hana də hinə pşi sa bar inĉi gəştarmə.

Ondan sonra da atın belinə bir yük torpaq yükləyirlər.

Hə pşi sa q̇ə bari k̇anık̇ vaxtarmə.

Həmin atı bir gün yükün altında qoyurlar.

Çinə q̇əx totux hinə pşi ĥədmi gebtarmə, çinəğuim najvtarmə.

Bir gündən sonra həmin atı adam minər, bir nəfər də sürər (ipindən).

Çinə q̇əx totux hinə pşi ĥədmi gebiyə k̇atk̂oarmə.

Bir gündən sonra da həmin atı adam minib gəzər.

Pşi k̇u cürə k̂oarmə.

At iki cürə olur.

Sadə təmbəl sa cürədə k̇əvvi k̇atk̂oarmə.

Biri təmbəl, başqası sürətli gəzir.

Təmbəl pşu sami lat̂ırkuq̇ağı gənə hə yavaş k̇atk̂oarmə.

Təmbəl ata nə qədər vursan da, yenə də yavaş gəzər.

K̇əvvi k̇atk̂ui pşu lat̂ırkirval lazımjimə, hini gebisini hə ixer k̇əvvi k̇atk̂oarmə.

Sürətli gəzən atı vurmaq lazım gəlmir, onu minəndə o çox sürətli gəzir.

Pşi k̇atk̂uval k̇u cürə k̂oarmə yurğa pşi sam çapalağ pşi.

Atın gəzməyi iki cür olur: Yorğa at, bir də dördayağ.

Yurğa pşi gebsini ĥədmi çurżtarimə.

Yorğa atı minəndə adam yorulmaz.

Çapalağ pşi gebsini hine k̇atk̂usəşilli ĥədmi çurżtarmə.

Dördayağ atı minəndə onun gəzməyindən adam yorular.

Hanımzağılı yir həmişə yurğa pşi gebtarmə.

Ona görə də, biz həmişə yorğa atı minirik.

(12)

Qoyunu necə kəsirlər

Sürür sa kok ki aşə.

Sürüdə bir kök erkək (qoyun) var imiş.

Də ki vuk̇uri bijibiq̇i.

Bu erkəyi kəsmək istədi.

Hə ki pşi gəşiyə ċalbıği.

Həmin erkəyi ata mindirib gətirdilər (yuxarıdan aşağıya).

Ki laṫq̇uyə ink̂amzır şik̇ui.

Erkəyi yıxıb ayaqlarını bağladılar.

Ki yanaqublax lək̇pişkuyə vuk̇ui.

Erkəyi üzü qibləyə çevirib kəsirlər.

Hə yanaqublax lək̇pişkundəq̇aği hini lık̂a təmiz k̂ujimə.

Onu üzü qibləyə çevirməmiş kəssələr, onun əti təmiz deyil.

Hə ki gərəg əniş cigə vuk̇uratk̂oa ki hini ṗi təmis ant̂ır vax k̂oa.

Həmin erkəyi gərək yamac yerdə kəsəsən ki, onun qanı təmiz torpağa axsın.

Hana də hini k̇ir qilvi.

Sonra da onun dərisini soyurlar.

Hana də hini ŝax̂ alt̂ırq̇uyə hini içir at̂t̂i murdarjı fatkitarmə.

Sonra da onun qarnını çıxarıb içindəki murdar (haram) şeyləri atırlar.

Hana də hə lık̂a ċatkitarmə.

Sonra da həmin əti doğrayarlar.

Hana də hə lık̂a ksan qormuşkitarmə.

Sonra da həmin əti yaxşı qovururlar.

(13)

Qoyunun qarnından nə edirlər.

Ki vuk̇sox totux hini qursağ cürə t̂uvtarmə.

Erkəyi kəsəndən sonra onun qursağını (mədəsini) ayrı götürərlər.

Hinə qursağır sa dənə al zalciyə hinəş maya ċipx̂itarmə.

Həmin qursağa bir az süd töküb ondan maya tutarlar.

Hinə mayaş alır sa dənə siŝiyə xuviyə (eyni məna) eng qermişkitarmə.

Həmin mayadan südə bir az qatıb pendir düzəldirlər.

Ċuvali qursağiq̇ıllı luŝozi qursağişıllı ksan maya k̂oarmə.

Qoyunun qursağındansa inəyin qursağından yaxşı maya olur.

(14)

Söhbət

A: Də kiçeb ċilahiyə Mişaş lək̇ə.

A: Bu kitabı aparıb Mişaya ver.

B: Va çina kiçeb lək̇irət̂t̂ə?

B: Sən niyə kitabı verirsən?

A: Yə də kiçeb Mişaş tenĉuqdəmə. Yə kiçeb lik̇uvuyə tamam kuşəmə, hanımzağıllı ċilahiyə lək̇ə. Uxur Mişa mux̂uq̇indəq̇ağilli hini biċi biğirdir at̂t̂ijmə, hum kokdumə.

A: Mən bu kitabı Mişadan almışam. Mən kitabı oxuyub qurtarmışam, ona görə də apar ver. Sən Mişanı tanımasan onun qalın bığları var, özü də kökdür.

(15)

Vahab və Xəlfənin söhbəti

Vahab: Xəlfə, q̇ə k̇inajıx leşiyə kürüs k̇inaj ksan q̇iyu?

Vahab: Xəlfə, keçən ilki qışa baxıb bu ilki qış soyuq oldu?

Xəlfə: Kürüs ksan q̇işəmə, sətkə kürüs qurağ q̇işəmə havam fara q̇işəmə.

Xəlfə: Bu il yaxşı soyuq oldu, bir az bu il quraq oldu, hava da isti oldu.

Vahab: Heĉĉə q̇işəq̇i mux̂oet̂u? Q̇ə k̇inaj zı K̇alar at̂t̂udşəmə. K̇alar sa kıza gəşdəmə!

Vahab: Heç nə oldusa bildin? Keçən qış mən Qubada olmuşam. Qubada bir qar yağmışdı!

Xəlfə: Tui yir at̂t̂i żui qabağır ustuli hündürvalır kıza aşəmə. San moroz q̇ənnəḣz gradus q̇ənnəḣz bəş (px̂u) gradus moroz aşə. Moroz urus miżillimə kətşi miżilli qival.

Xəlfə: O biz olduğumuz evin qabağında masa hündürlüyündə qar var idi. Gecə otuz dərəcə, otuz beş dərəcə moroz var idi. Moroz Rus dilindədir, Xınalıq dilində “soyuq olmaq”dır.

Vahab: Şaxta.

Vahab: Şaxta.

Xəlfə: Şaxta hanım ċitaru? Amma illi xəbər zak̂oeşə ki, kıza ovimə ixer qi omə. Ink̂abıri üstü qalın mik̇-mark̇aż ċuxomə. Hava hanımjişəmə ki –

Xəlfə: Şaxta, elə deyərlər? Amma buradan xəbər gedirdi ki, qar yoxdur, çox soyuq var. Çayların üstünü qalın buz örtüb. Hava elə idi ki –

Vahab: Həki sin va ıxtılat kə. Q̇ə k̇inaj seil ĉim lat̂t̂axi ya q̇i.

Vahab: İndi sən bir söhbət elə. Keçən qış burada necə keçdi, nə oldu?

Xəlfə: Yanvari yəḣzılli talt̂ıka hanım qijşəmə ki, moroz q̇i kıza atbiq̇dimə sa żarax gəşiyə ĥədmi ŝor aĉĉuk̂oeşəmə. Hələfim dənə. Gərəg żoa kukaşılli ċə gəşkiretk̂oa yuvurcim dənəjki (dənə) aşə. Żoa farak̂oetk̂oa mal dovi vatreşəmə, hələfim həmişə dənə, moroz aprel vıżır lanṫın lapxşəmə. Aprelir də kıza nək̇dixilli, həseilli, ma sa k̇urabırır ank̂udu kank̂udu at̂t̂idşu?

Xəlfə: Yanvarın onundan elə soyuq oldu ki, şaxta olub, qar olmayıb, bir nazik qar yağıb, adam göyə çıxırdı (mənası anlaşılmaz). Ot da az. Gərək evdə təzəkdən od qalanaydı, yanacaq da az idi. Ev isti olaydı, inəyi soyuq vururdu. Ot da həmişə az, şaxta aprel ayına kimi çəkdi. Apreldə qar beldən, buradan (əlnən göstərir), daha bu yollarda gedən-gələn vardımı?

Vahab: Vaḣ.

Vahab: Yox.

Xəlfə: Mıdad x̂ıp-x̂ırıż. İnsan oğlu lat̂ıxk̂ui cigə at̂t̂ijişəmə. İlim hələf at̂t̂iji, k̇oar çətin, t̂elli çıkak̂udu ?

Xəlfə: Dağlar ağapaq. İnsan oğlu çıxan yer yox idi. Burada da ot yox, yol çətin, haradan gətirəcəksən?

Vahab: Hanımjmə.

Vahab: Elədir.

Xəlfə: T̂ufandaği  qənədma. T̂ufandaği qənədir heç sa zad at̂t̂ijimə. Quş quşvalılli lat̂ırınk̂uidimə, quş t̂el at?

Xəlfə: Tufan dağın qanadıdır (ətəyi). Tufan dağın qanadında heç nə olmaz.  Quş quşluğu ilə çıxa bilməz, quş harada var?

Vahab: Quş heç kak̂uidu seil?

Vahab: Quş heç bura gələr?

Xəlfə: Hə sa mixirmə. Hava q̇ə ixer qi lat̂t̂axijşəmə. Kürüs sətkə ksan q̇ijmə havardır, kıza gəşdəmə, hasım mixiĉĉin fara ınq̇ biq̇idəmə, erpiyə zat̂t̂ıfapxidəmə.

Xəlfə: Hələ bu yaydadır. Hava keçən il çox soyuq keçib. Bu il havalar bir az yaxşıdır, qar yağıb, belə yay kimi isti gün olub, əriyib axıb.

Vahab: Xəlfə, kona k̇inajırdır həki kak̂uitoyimə.

Vahab: Xəlfə, köhnə qışlar indi gəlmir.

Xəlfə: Heç at̂t̂ijimə.

Xəlfə: Heç yoxdur.

Vahab: Hinə kona k̇inajırdırışilli dad kirtomə.

Vahab: O köhnə qışlardan dad çəkirlər.

Xəlfə: Kona k̇inajırdır hinəga anxvır xolu, bıċı kursı də ləmpəd də dalıgırdır atq̇indəq̇əşin kutaşilli latşkırdurşəmə. Kuna nuk̇ x̂ırıż dahariĉin lək̇ċiyə żişəmə. Həki ınq̂a at̂t̂iji dumal at̂t̂iji ya sa luŝoz vaqqınınk̂uidu ya vaḣ? Dağıstani təpər xiyə ya çekuyə q̇ıni gəxk̂uidu?

Xəlfə: Köhnə qışlarda o vaxtlar çiyinə atan kürk, qalın kursu (istilik sistemi: isti külün yanına yığışmaqla üstünü örtmək), bu lampalar, bu işlər olmasaydı əldən çıxacaqdılar. Samanlığı samanla ağ daş kimi basıb doldurub. İndi əkin yox, çalğı yeri yox, ya bir inək saxlayarsan ya da yox? Dağıstanın təpəsinə gedib nə satıb yeyib dolanacaqsan?

Vahab: Hinəga kursı aşu?

Vahab: O vaxtı kursu var idi?

Xəlfə: At̂t̂idəşəmə.

Xəlfə: Var idi.

Vahab: Kursı im kulletmə.

Vahab: Kursu mənim də yadımdadır.

Xəlfə: Zək̇ilfiyə ĉebtarşəmə.

Xəlfə: Girib oturardıq.

Vahab: Zək̇ilfiyə ĉebiri.

Vahab: Girib oturmaq.

Xəlfə: Ṫozır bijə zantıxşi bijəm çxarışilli.

Xəlfə: Qazana (gildən hazırlanmış xüsusi qab) aş asıb aş da yarmadan (doğranmış buğdadan).

Vahab: Həki sağ ulsun hükümət ki, həki p̂arınżışilli.

Vahab: İndi sağ olsun hökümət, indi düyüdəndir.

Xəlfə: Çxarım t̂üidəmə ğu.

Xəlfə: Yarma da var bunu üçün.

Vahab: Kire tukanırım kak̂udəmə ċirtomə.

Vahab: Bizim mağazaya da gələcək deyirlər.

Xəlfə: T̂aga, yir bik̇isox totux?

Xəlfə: Haçan, biz öləndən sonra?

Vahab: E, hala k̇lidurvimə.

Vahab: Ee hələ ölməyəcəyik.

Xəlfə: Hə çxar ksan zadmə.

Xəlfə: O yarma yaxşı şeydir.

(16)

Ramazanov Rafiqin evində söhbət

A: Yə ċirijmə ancağ ya çık̇ırval as xəĉĉiğə.

A: Mən deyəcəyəm, ancaq nə danışacağını mənə öyrət.

B: Xəĉĉiğirmə yə uxur.

B: Öyrədəcəyəm mən sənə.

A: Xəĉĉiğə.

A: Öyrət.

B: K̇inajır t̂el atk̂oar? Mixir t̂el atk̂oar? Suru xurəg kşi x̂lar? Lıgılırzi ya kitar? Kire cigə xınıbırzi dalıg yaza? Rişilir məktəbir k̂oaru, lik̇uvtaru, lik̇uvtariu? Səḣələtir vı t̂el at̂t̂idə?

B: Qışda harada olursan? Yayda harada olursan? Sizə yeməyi kim bişirir? Kişilər nə edirlər? Bizim yerdə arvadların işi nədir? Qızlar məktəbə gedirmi, oxuyurmu, oxumurlarmı? Hal-hazırda sən haradasan?

A: Ma va çık̇ma lağa.

A: Daha sən sonrasın danış.

B: Çık̇ıri mux̂uiju?

B: Danışa bilirsənmi?

A: Zı Rafik məḣəllimi rıŝımə. E q̇an yik̇ yaş at̂t̂ıjmə. Zı kirağ ŝsi cigə yəylağılli pşi gezviyə talzığvalmə. Qaymağ, eng, miŝ, mast ċiyə talzığvalmə. E px̂u ĥəyəl at̂t̂idurmə, k̇u rişi, pşoa gada. Gadi əlaçi lik̇uvtarmə. pşonci sinifir əlaçi lik̇uvtarmə. Zı həki bıni k̂uidəmə.

A: Mən Rafiq müəlliminin bacısıyam. Mənim iyirmi yeddi yaşım var. Mən bu gün qardaşım gildən yaylaqdan atı minib gəlmişəm. Qaymaq, pendir, yağ, qatıq götürüb gəlmişəm. Mənim beş uşağım var, iki qız, üç oğlan. Oğlum əla oxuyur. Üçüncü sinifdə əlaçıdır. Mən indi yaylağa gedəcəyəm.

B: K̇inajır zur t̂el atk̂oar?

B: Qışda siz harada olursuz?

A: K̇inajır yir Şirvani k̂oarmə, külfətvalılli gəxfiyə kak̂oarmə. Külfəti yarı żoa vaẑẑıntarmə. Yə eng, miŝ, qaymağ ċix̂tarmə. Mik̇ilga zı pşi gezviyə k̂uidəmə bıni lasiyə yə luŝoz tilq̇irdəmə. Liq̂ez kifk̇irval e buyroğmə.

A: Qışda biz Şirvana gedirik, ailəliklə fırlanıb qayıdırıq. Ailənin yarısı evdə qalır. Mən pendir, yağ, qaymaq tuturam. Axşamüstü mən atı minib yaylağa gedib, inəkləri sağacağam. Buzov əmizdirmək mənim işimdir.

B: Ve lıgıld Mayvil (Mayıl) t̂el atk̂oar?

B: Sənin ərin Mayıl harada olur?

A: Hum işt̂əmişk̂oarmə safqozur.

A: O da sovxozda işləyir.

B: Ya işt̂əmişk̂oar safqozur?

B: Sovxozda nə işləyir?

(17)

Xəlfə və Vahabın söhbəti

Vahab: Zərqəlımişk̂ili ara ĉimji, Xəlfə?

Vahab: Xəlfə, Zərqələm ilə aran necədir?

Xəlfə: At̂t̂ijimə.

Xəlfə: Yoxdur.

Vahab: Çina?

Vahab: Niyə?

Xəlfə: Zaxırdimə seil. Lisəx lesirtozimə.

Xəlfə: Burada qoymayacağam. Deyilən sözə baxmır.

Vahab: Heç q̇ət̂t̂i va hə hot̂ur ŝsi koli sin ċar. Pogoçunṫın “ŝxə” liş.

Vahab: Heç olmasa sən onu bir dəfə də olsun qardaşının evinə apar. Sabahdan getsin.

Xəlfə: Zım anu? Zım anə.

Xəlfə: Mən də gedimmi? Mən də gedim.

Vahab: Vım harma, ve xinimk̇ir ziyu?

Vahab: Sən də get da, sənin arvadın yoxdur ki!

Xəlfə: Həki maşınışk̂ili orkə yir k̇usdur.

Xəlfə: İndi maşınla bizim ikimizi də göndər.

Vahab: Zafır K̇alalli gebin.

Vahab: Gedin, Qubadan minin.

Xəlfə: K̇alalli gebi k̂uidurmə.

Xəlfə: Qubadan minib gedəcəyik.

Vahab: Hana t̂el k̂uidur zur? Sin ıxtılatkə hə k̇urabır ĉimjiq̇i K̇alalli pxiq̇ağilli.

Vahab: Sonra siz hara gedəcəksiniz? Bir söhbət elə görüm o yollar necədirsə, Qubadan getsək.

Xəlfə: Səil k̇əvvi k̇oar ċikak̂uval lazımmə.

Xəlfə: Bura möhkəm yol çəkmək lazımdır.

Vahab: Ĥəlbət ki, k̇oar ċikak̂uval lazımmə. Xəlfə, molla Ĥəlişk̂ili ara ĉimji?

Vahab: Əlbəttə ki, yol çəkmək lazımdır. Xəlfə, molla Əli ilə aran necədir?

Xəlfə: Lap ksan.

Xəlfə: Lap yaxşı.

Vahab: Sin ıxtılatkəma ğoa Ĥəlişilli ĉimjişə ara ya q̇i sure dalıg

Vahab: Bir söhbət elə görüm bu Əli ilə aran necə idi, sonra işiniz nə oldu?

Xəlfə: Lap ksan ya k̂uijişə.

Xəlfə: Lap yaxşı, nə olacaqmış ki.

Vahab: Heç k̇oar pxidurşu?

Vahab: Heç yol getmisinizmi?

Xəlfə: Pxi illi Seyit̂t̂ər zanṫıni.

Xəlfə: Buradan Seyidlərə kimi getmişik.

Vahab: Hana hə ĉim q̇i?

Vahab: Sonra necə oldu?

Xəlfə: Lap ksan. Zapxi yaḣiz ink̇ q̇ə vaẑẑıni kalxozi sədir Qədiri żoa. Bitində cigə qunağlığ dərəkui. Taxıl ċağtondə vaxtşəmə. Hərğu k̇u bar li zəlkui. Hinelli il kabıği.

Xəlfə: Lap yaxşı. Gedib on səkkiz gün kolxoz sədiri Qədirin evində qaldıq. Hər yerə qonaqlığa çağırdılar. Taxıl tapılmayan vaxtlar idi. Hərəmizə iki yük buğda doldurdular. Oradan da bura gəldik.

Vahab: Həkim p̂at̂şahi ixer ksanval kirət.

Vahab: İndi də padşahlar çox yaxşılıq edirlər.

Xəlfə: Sağ ulsun p̂at̂şahi ki, də pensiye pıldır laşq̇irzaği. P̂arınż ve żoe t̂uzar ve k̇un ve żoe t̂uzar qənd ve żoe t̂uzar manp̂asa ve żoe t̂uzar nəft ve żoe t̂uzar tşə, maşın ve cit bitin hüküməti sağ ulsun.

Xəlfə: Sağ olsun padşahlar ki, bu pensiya (təqaüd) pullarını buraxırlar. Düyü evivin qapısında, un evivin qapısında, qənd evivin qapısında, konfet evivin qapısında, neft evivin qapısında, işığ, maşın, və bunların hamısı, hökümət sağ olsun.

Vahab: Zərqələmi pensiyə düzbiq̇ət̂t̂işu?

Vahab: Zərqələmin pensiyası düzəlmədimi?

Xəlfə: Vaḣ, düzbiq̇et̂t̂işəmə.

Xəlfə: Yox, düzəlmədi.

Vahab: Ya kirval lazım?

Vahab: Nə etmək lazımdır?

Xəlfə: İsp̂alkumi dab çık̇i.

Xəlfə: Rayon İcraiyyə Komitəsi yalan danışdı.

Vahab: Ya li İsp̂alk̂umi?

Vahab: Nə dedi RİK?

Xəlfə: Yaş dənə k̂uijmə.

Xəlfə: Yaşı az olacaq.

Vahab: Zərqələmi?

Vahab: Zərqələmin?

Xəlfə: Zərqələmi. Hinəne yaş ancax ilim dəftərir azıri yoz pani sa çinə dəftərir i ink̂əx Xəsəmmədov Xəlfi ink̂əx Zərqələm Beybala rişi Piri ink̂əx azıri yoz pani q̇an samq̇i. Də i ink̂əx at̂t̂iji düzatki axı.

Xəlfə: Zərqələm öz yaşını ancaq burada dəftərdə min doqquz yüz birinci ilə. Dəftərdə mənim Xəsəmmədov Xəlfənin ayağına (tabe) Zərqələm Beybala qızı, Pirinin ayağında min doqquz yüz iyirmi neçəsə. Bu mənim ayağımda olanlar düz deyil axı.

Vahab: Q̇abal siżiyə hinelli sa kağaz əlpxmə.

Vahab: Vəndama (Qəbələdə kənd) yazıb oradan bir kağız gətizdir.

Xəlfə: Alırkirqovimə ŝsim il höcətk̂oeşə. Ŝsim ğoaşilli q̂olkui xi alırkuet̂t̂i. K̇uni Ĥəlilu kağaz alırkui ğot̂ur ŝsi alırkoet̂t̂işəmə.  İm kul laşxındə zadimə, inq̂er ĥədmi zım.

Xəlfə: Göndərmirlər, qardaşım da burada höcətləşirdi (mübahisə edirdi). Qardaşım da bundan  küsüb getdi, göndərmədi. İki dəfə Xəlilə kağız (məktub) göndərdi, bunun qardaşı göndərmədi. Mənim əlim də çatan deyil, mən də qoca adamam.

Vahab: Vım inq̂er ĥədmimə, ma t̂el kul laşxındə zadimə.

Vahab: Sən də yaşlı adamsan, daha əlin heç yerə çatmayacaq.

Xəlfə: İm kul laşxındə zadimə.

Xəlfə: Mənim əlim də çatan deyil.

Vahab: Uzax cige k̇oar yaman k̇inajır ank̂ui zadi mixir ank̂ui zadi.

Vahab: Uzaq yerin yolu, yaman qışda getmək mümkün deyil, yayda getmək mümkün deyil.

Xəlfə: K̂ui yetmə də iş ank̂ui zadi.

Xəlfə: Getmək istəyirəm, buna görə (arvadına görə) gedə bilmirəm.

Vahab: Piyada heç ank̂ui zadi.

Vahab: Piyada heç getmək mümkün deyil.

Xəlfə: Heç heçim.

Xəlfə: Heç, heç vaxt.

Vahab: Gərəg zur k̂orun uqullı k̂oetk̂oa.

Vahab: Gərək siz gedəndə aşağıdan (Qubadan) gedəsiniz.

Xəlfə: Uqullı k̂uisu xarcu i guc laĉĉık̂onindəvalmə.

Xəlfə: Aşağıdan getmək xərcə mənim gücüm çatmır.

Vahab: Pıl bijidəmə. Ĥəbdulcəlil t̂el at? Heç daxaru?

Vahab: Pul lazımdır. Abdulcəlil haradadır? Heç görürsənmi?

Xəlfə: Vaḣ. Ĥəbdulcəlil q̇ə ŝuvajır kağidu Həsəmk̇ala.

Xəlfə: Yox. Abdulcəlil keçən payız Həsənqaladan gəlmişdi.

Vahab: Ma kla zağdu?

Vahab: Daha kimi görmüsən?

Xəlfə: Zı zak̂u zadi hozım kak̂u zadurvi.

Xəlfə: Mən gedən deyiləm, onlar da gələn deyil.

Vahab: Adə vertalyot gəxk̂oeşəmə.

Vahab: Ayə vertolyot fırlanırdı.

Xəlfə: Gəxk̂oeşə mıdadırır.

Xəlfə: Dağlarda fırlanırdı.

Vahab: Oti cigə ċuveşə ċiri.

Vahab: O yeri biçmişlər deyir.

Xəlfə: İxer yaman gəxk̂oetoşə ċiri.

Xəlfə: Yox yaman fırlanırlar deyir.

Vahab: Hə çina gəxk̂oetq̇i?

Vahab: O niyə fırlanır?

Xəlfə: Hüküməti dalıgma, kşu mux̂u?

Xəlfə: Hökümətin işidir da, kim bilir?

Vahab: Eŝi mıdadırılli ura unk̇uri geolıgır ċiri k̇atk̂ui.

Vahab: Bu dağlarda dəmir axtaran geologlar gəzir deyirlər.

Xəlfə: K̂ui zadma unk̇urma.

Xəlfə: Olan şeydir, taparlar.

Vahab: Ksan x̂ınıbır şiq̂ri ksan məḣdanır şiq̂ri.

Vahab: Yaxşı sular seçirlər, yaxşı mədən seçirlər.

Xəlfə: Hini kutaş rəĥətmə hinu lazımmə.

Xəlfə: Onun əlində asandır, ona lazımdır.

Vahab: Çık̇ırsilli səil lap ksan k̇urabır t̂ak̂uijmə ksan məḣdanır unk̇ursu.

Vahab: Deyilənə görə burada yaxşı yollar olacaq, yaxşı mədənlər tapmaq üçün.

Xəlfə: Lap ksan k̂ujmə cəməḣətim ksan gəxk̂udurmə.

Xəlfə: Lap yaxşı olacaq, camaat yaxşı dolanacaq.

Vahab: İl sa məḣdan əçilmişbiq̇iq̇aği də k̇oar hozi düzkirdəmə.

Vahab: Burada bir mədən açılsa bu yolu onlar düzəldərlər (çəkərlər).

Xəlfə: Hohozi düzkirdəmə durum işt̂əmişk̂udurmə.

Xəlfə: Özləri çəkərlər, bunlar da işləyəcəklər.

Vahab: Soam k̂uijmə ksan kefli pul lək̇irdəmə fəḣləd tak̂durmə.

Vahab: Kənd olacaq yaxşı, pul verəcəklər, fəhlələr olacaq.

Xəlfə: Kire tək sa çətin dalıg atmə sadə k̇oar.

Xəlfə: Bizim tək bir çətin işimiz var, bircə yol.

Vahab: Hə də k̇oar ksan qerilmişbiq̇iq̇aği. Hərya ĥəməlir kak̂ujmə.

Vahab: Bu yol yaxşı çəkilsə, hər şey əmələ gələr.

Xəlfə: Hə səḣlətir Rəĥimiş liş ki, Rəĥim zah gi K̇alalli ya lazımziq̇i voxurum şirum çqalır. Qalt̂ıbji mik̇ilgam qalır. Hanım ksan k̂uijmə ki.

Xəlfə: Elə bu saat Rəhimə de ki, Rəhim, get min Qubadan sənə, bizə nə lazımdırsa gətir. Axşam da qayıdıb gəl. Elə yaxşı olar ki.

Vahab: Düzmə.
Vahab: Düzdür.

Xəlfə: Ma yabu?
Xəlfə: Daha bəsdir?

(18)

Rəhim Alxasın Şeiri “Mən istəyirəm”

Əst̂iga t̂açğisın e cigəlli zı
T̂unorır maxa q̇i al yuk̂oarmə as
Səhər qalxanda mən öz yerimdən
Təndirdə isti olan süd istərəm mən

Hot̂t̂onım havarır t̂aşbıżıkui vı
Viq̇ ixer ijər t̂ui xal yuk̂oarmə as

O qədər də özünü yuxarı qaldırma
Səndən çox xal olan üz istərəm mən 

Yə vix saskitorşin hay tə dax kasır
Qismət ziq̇indəq̇aği əgər vı asır

Mən səni çağıranda tez hay verib gəl
Sən əyər mənə qismət olmasan

Vi ungumi ċirijmə argab kol lasır
Ŝulisu żinji vaḣ q̇al yuk̂oarmə as

Ürəyin deyər ki, get nişanlın yanına
İçməyə şirin yox, acı istərəm mən.

Vı ĉim zazığdəq̇i Rəĥimi ptu
Heç i ċə t̂uvi ung k̇lat̂t̂imə x̂u

Rəhimin gözündə necə görünsən
Od tutan ürəyimi su da söndürmür

Əst̂iga mik̇ilga sovurmışkirsu
Sa nüżiq̇illi żin ṫal yuk̂oarmə as.

Səhər də axşam da sovurmaq üçün
Baldan şirin olan dodaq istərəm mən.